• Eigen foto

Knoppen

Jan Anne Schoonhoven, dierenarts

Waarom gaat iets naar de knoppen als iets naar de knoppen gaat? En waarom dan niet naar de bliksem, de haaien, de vaantjes of de maan? Naar de filistijnen? Of z'n moer? Z'n grootje. De gallemiezen. Mogelijkheden te over!

Naar de knoppen gaan betekent ten onder gaan, kapot gaan, naar de kloten gaan. Maar omdat dit grof klinkt, verving men 'kloten' door het vriendelijker 'knoppen'. De knop, die later knoop genoemd werd, gaat als eerste kapot aan een kleding-stuk. Kloten zijn overigens de uit steen gebeitelde kanonskogels die na de beschietingen door gevangenen (het klootjesvolk) weer uit de slotgrachten werden gehaald voor hergebruik. De voor de verzamelde kloten nodige stevige zak… inderdaad.

Als iets naar zijn mallemoer of moer gaat, dan wordt daar de moeder van de duivel mee bedoeld, die ten voorbeeld van het kwaad staat. Zijn grootje zal dan vast zijn oma zijn, maar in het algemeen gaat iemand dan naar waar zijn of haar voorvaderen zijn.

De Filistijnen aan de kust van Palestina (hier wél met de hoofdletter 'F') worden in de bijbel in hun strijd met de Israëlieten afgeschilderd als een barbaars en moordzuchtig volk. Als je door hen werd gevangen genomen, ging je naar de barrebiesjes…. Deze term komt uit het slavernijverleden, van de naam Berbice. Het was een Nederlandse plantagekolonie in Zuid-Amerika. Werken in de barre omstandigheden waaronder de hitte en de gemene tropische ziekten werd een synoniem van naar de gallemiezen gaan…

Gallemiezen komt uit het Bargoens, wat een geheimtaal is voor dieven, zwervers en onbetrouwbare handelaren. Veel woorden uit deze taal werden ontleend aan het Jiddisch en het Hebreeuws. Gallamis kan worden afgeleid uit het Hebreeuws voor 'kiezel', 'puin'. Of een samenstelling van 'challasj' wat zwak betekent, en 'mioes': 'minderwaardig'.

Naar de vaantjes gaan, verwijst waarschijnlijk naar de vlaggetjes die vistuig markeren in het water. Je valt als zeeman overboord…. en gaat naar de haaien. Die helpen je vervolgens om zeep.

Waar komt 'om zeep helpen' vandaan? Waarschijnlijk van de uitdrukking dat je 'om zeep ging' waarmee werd bedoeld dat iemand boodschappen ging doen. Later werd het gebruikt om aan te duiden dat iemand nooit meer terug kwam als hij om zeep ging. Dus verdween. In analogie van de zich van zijn vrouw vervreemdende man: 'Hij ging om een pakje sigaretten en kwam nooit meer terug…'.

Best nog wel ingewikkeld, voordat iets kapot gaat of verdwijnt. Terwijl je er een groot deel van je leven mee bezig bent om juist alles heel te (be)houden.